Sport is bron van waarden en deugden

Met Het beste geven van jezelf komt het Vaticaan voor het eerst met een document over sport. De tekst belicht de overeenkomsten tussen geloof en sport en biedt een christelijke visie op lichaamsbeweging.

Het document werd vorige week vrijdag gepresenteerd door de Heilige Stoel en is opgesteld door het Dicasterie [1] voor Leken, Gezin en Leven. Het Vaticaan is zich ervan bewust dat sport van groot belang is voor miljoenen mensen. In de tekst prijst het Vaticaan de positieve aspecten die sport met zich mee brengt, maar waarschuwt ook voor risico’s en gevaren.
Sport kan bijdragen aan “vreugde, harmonie, moed, gelijkwaardigheid, solidariteit en het brengen van offers”. Dat laatste kan een hulp zijn om te leren offers te brengen in het dagelijks leven, iets wat een belangrijk deel uitmaakt van het christelijk leven. “Alle nobele offers die wij brengen zijn belangrijk in het christelijk leven, zelfs wanneer deze plaatsvinden in ogenschijnlijk onbelangrijke menselijke activiteiten als sport”, aldus de tekst.
Sport kan volgens het document de negatieve impact tegengaan van de technologische en digitale revolutie: het zet echt contact en verbinding met de ander tegenover de toename van angst, eenzaamheid en isolatie van de jeugd.

Gezonde wedijver

Paus Franciscus schreef de begeleidende brief bij het document. Hij prijst sport als een “zeer rijke bron van waarden en deugden” en onderstreept dat grote resultaten vaak in teamverband worden behaald, zoals dit ook het geval is in het leven.
“Een gezonde wedijver” maakt volgens Franciscus “de integrale ontwikkeling van de persoon” mogelijk en stimuleert deugden als “vrijgevigheid, nederigheid, standvastigheid en de vreugde”. Sport kan zelfs “middel van missie en heiliging worden”, schrijft de paus en “kan de weg openen naar Christus op plaatsen waar, om verschillende redenen, het niet mogelijk is om Hem op directe wijze te verkondigen”. Sporters kunnen “door hun getuigenis en vreugde”, “verkondiger zijn van de Blijde Boodschap”.

Doping

Het document waarschuwt voor enkele gevaren die een verkeerd gebruik van sport met zich mee kan brengen. Zo benoemt de tekst problemen rondom doping, geweld door toeschouwers, misbruik en onvermijdelijke schade aan het lichaam.
Sporters worden uitgenodigd hun lichaam niet als een machine te behandelen. Ze moeten alert zijn op “ouders, coaches en clubs die atleten fabriceren om succes te waarborgen en aan de drift naar medailles, records, lucratieve reclamecontracten en rijkdom te voldoen”.
Deze tendensen zijn volgens het document al zichtbaar bij kindersport. Toeschouwers en sportliefhebbers kunnen soms “tegenstanders of de scheidsrechters verachten”, een houding die “kan verergeren en kan uitmonden in verbaal of fysiek geweld”.
Ook in deze tekst is het stempel van Franciscus duidelijk zichtbaar. Sport biedt een concrete toepassing van zijn wens van een Kerk die naar buiten gericht is en onbekommerd evangeliseert.

Bron: KN 8-6-2018

[1] Onderdeel Romeinse Curie

Pastoor André Monninkhof, geestelijk adviseur van NKS-Voetbal, schreef over dit document voor het Aartsbisdom Utrecht een artikel:

  1. Inleiding

Op vrijdag 1 juni jl. is in het Vaticaan een document gepresenteerd over geloof en sport. De titel van de Engelse versie ervan luidt: “Giving the best of yourself. The Christian perspective on sport and the human person”.  “Geef het beste van jezelf”. In dit artikel geef ik wat eerste indrukken van dit rijke document. Nadere bestudering ervan zou moeten uitwijzen, wat de betekenis van dit stuk kan zijn, ook in onze Nederlandse context.

  1. Geschiedenis

Dit pauselijke document is de vrucht van heel wat ontmoetingen en bijeenkomsten, die in het teken hebben gestaan van geloof en sport. Reeds decennia lang komen sporters en sportploegen bij de paus op bezoek. Voor hen allen heeft de paus een persoonlijk woord, waarin hij vanuit gelovig perspectief de betekenis aangeeft van hun sportieve inspanningen. In 2004 richtte paus Johannes Paulus II zelfs een “Sportbureau” op. Dit “Sportbureau” heeft sindsdien vier congressen georganiseerd, waarop thema’s geloof en sport betreffend werden behandeld. Zelf heb ik als geestelijk adviseur van de Nederlandse Katholieke Sportfederatie (NKS) de congressen in 2007 en 2009 mogen meemaken. Ik vond het heel bijzonder om bij die gelegenheid collega’s te mogen ontmoeten (priesters en leken) die actief zijn in de wereld van de sport. Zo ging mijn Duitse collega als geestelijk verzorger mee met de Olympische sportploeg naar China. En een Zuid-Amerikaanse collega logeerde tijdens het WK Voetbal in hetzelfde hotel als de voetbalploeg van zijn land. ’s Morgens deed hij voor de spelers en de begeleiders de Mis. Verder voerde hij heel wat gesprekken met hen, over de zin van winst en verlies …Het laatst gehouden congres in 2015 stond in het teken van “Coaches educating people”. In de wereld van de sport hebben coaches en begeleiders een heel belangrijke functie. Zij bepalen niet alleen de tactiek. Maar naar we mogen hopen, geven zij de spelers ook nog normen en waarden mee. Met name voor de jeugd is het belangrijk om heldere instructies aangereikt te krijgen, bijvoorbeeld over hoe een goede samenwerking in het team de sleutel kan zijn tot het bereiken van sportief succes. Uiteraard kun je dergelijk teamwork ook bezien vanuit een gelovig perspectief: solidariteit en verbondenheid zijn begrippen, die we ook terugvinden in de katholieke sociale leer. Al deze reflecties op sportief gebied zijn uiteindelijk uitgemond in het pauselijk document, dat op 1 juni jl. is gepresenteerd.

  1. Hoofdlijnen van het document: “Giving the best of yourself”

De hoofdlijnen van dit document laten zich naar mijn indruk het best beschrijven aan de hand van de begeleidende brief, die de paus heeft geschreven bij dit document. In deze brief geeft hij drie betekenissen van sport.

In de eerste plaats, aldus paus Franciscus, is sport een plek van ontmoeting. Sport brengt mensen samen uit alle lagen van de maatschappij om een gezamenlijk doel te bereiken. In een cultuur, die wordt gedomineerd door individualisme – zo stelt de paus – helpt de sport om te voorkomen dat we ons alleen op onszelf richten. Wanneer een vader speelt met zijn zoon, wanneer kinderen samenspelen in het park of op school, en wanneer een atleet zijn overwinning viert samen met zijn of haar supporters, draagt sport bij aan ontmoeting en gemeenschap.

In de tweede plaats, zo zegt paus Franciscus, is de sport een middel tot opvoeding. Met name de jeugd is hierbij van belang. Want naar de mening van de paus kun je juist aan de jongere generatie nog deugden bijbrengen als liefdadigheid, nederigheid, opofferingsgezindheid, constantheid en plezier. “Een goede ploeg op vruchtbaar land bevordert de oogst”, zo is de opvatting van de paus.

Tenslotte is de sport van belang als middel voor missionering en heiliging. “De Kerk – aldus de paus – is geroepen om een teken te zijn van Jezus Christus in deze wereld; ook door de sport, zoals deze wordt beoefend in parochies, scholen en verenigingen …Iedere gelegenheid is goed om de boodschap van Christus te verkondigen, “of de tijd nu gunstig of ongunstig is” (2 Timoteus 4: 2 …Sport kan de weg naar Christus openen op die plekken of in die omgeving, waar het – om uiteenlopende redenen – niet mogelijk is om Hem direct te verkondigen”.

  1. Eerste indrukken.

Zoals hiervoor al gezegd, vraagt dit rijke document naar mijn mening om een grondige bestudering, om alle goede vruchten ervan te kunnen oogsten. Het document moet nog wat ‘beklijven’. Niettemin deel ik graag een paar indrukken met U, die ik ‘op het eerste gezicht’ van dit document bij mij zijn blijven hangen.

  1. Op de eerste plaats de titel: Giving the best of yourself. Dat er staat “giving” en niet “give” maakt al duidelijk, dat vanuit kerkelijk perspectief sport geen statisch begrip is, maar juist een dynamisch gebeuren. Kennelijk hoort het tot de aard van de menselijke persoon, dat hij in beweging is, dat hij bezig blijft om voortdurend het beste van zichzelf te geven. Er lijkt sprake te zijn van een proces, dat een heel ons leven doorgaat. Als mens blijven wij bezig om onszelf te ontwikkelen en het beste van onszelf te geven. Talenten moeten tenslotte renderen, en een lamp verberg je niet onder de korenmaat.
  2. Nog een opmerking bij de titel: Giving the best of yourself doet me ook denken aan de viering van de Eucharistie. Zoals Christus zijn leven aan ons geeft, zo mogen ook wij mensen het beste van onszelf aan elkaar geven, om zo leven voor elkaar mogelijk te maken. In mijn beleving legt de titel van dit document op deze manier een originele en verrassende verbinding naar het belangrijkste sacrament, dat wij in onze kerk kennen.
  3. Dit pauselijk document ligt naar mijn indruk in lijn met eerdere brieven van paus Franciscus, die gaan over de vreugde van het evangelie; de aansporing ‘erop uit te gaan’ (missionaire kerk) en heiliging van ons menselijk leven ( “Gaudete et exultate”). Ook sport kan – aldus de paus – een uitdrukking zijn van de vreugde van ons geloof; sport bevordert ontmoeting; en sport kan – door de normen en waarden, die zij bevordert – een weg zijn tot heiliging van ons persoonlijk bestaan.
  4. In onze Nederlandse context lijkt me het belang van dit document te zijn gelegen in het feit, dat het een brug slaat tussen ons geloof en de sport, die in onze samenleving een belangrijke plek inneemt. Pastores zullen dankbaar zijn, als zij bij jubilea van sportverenigingen kunnen putten uit dit document. Ook de actualiteit (WK Voetbal) kan worden geplaatst in een gelovig perspectief. Waar dat kan, zou de verkondiging verlevendigd kunnen worden door het gebruik van beelden uit de sport. En we mogen ons uitgenodigd blijven voelen, om zelf fit te blijven, zodat we het beste van onszelf kunnen geven en onze talenten het meest kunnen opbrengen. Misschien biedt dit document – ook in onze geseculariseerde omgeving – nog meer kansen. Maar dit vergt een nadere studie.
  5. Tot slot.

Een collega schreef me: dit is een positief stuk. De schrijver ervan krijgt van jou geen gele of rode, maar een gouden kaart.

Hier sluit ik me graag bij aan.

Gerelateerd

2020-04-14T12:09:10+00:00
Ga naar de bovenkant